Racisme is het anders behandelen, achterstellen, uitsluiten of negatief beoordelen van mensen vanwege hun huidskleur, afkomst, etnische achtergrond of andere kenmerken die daarmee worden geassocieerd. Het kan gaan om vooroordelen, beledigingen, discriminatie, uitsluiting of geweld tegen personen of groepen.

Racisme is gebaseerd op het idee of overtuiging dat mensen op grond van dergelijke kenmerken wezenlijk van elkaar verschillen en dat sommige groepen minderwaardig, ongewenst of minder waard zouden zijn dan andere. Deze overtuigingen kunnen bewust aanwezig zijn, maar ook voortkomen uit hardnekkige stereotypen en vooroordelen.

In de moderne wetenschap bestaat brede consensus dat alle mensen tot dezelfde soort behoren en dat biologische verschillen tussen mensen geen basis vormen voor een hiërarchie van menselijke groepen. Toch kunnen uiterlijke kenmerken, afkomst of culturele achtergrond aanleiding zijn voor ongelijke behandeling. Juist dat gedrag en die denkbeelden vormen de kern van racisme.

Racisme kan zich op verschillende manieren uiten. Denk aan kwetsende opmerkingen, scheldwoorden, discriminatie bij sollicitaties of huisvesting, het uitsluiten van mensen uit sociale groepen, online haatberichten of zelfs fysiek geweld. De gevolgen kunnen groot zijn en raken vaak niet alleen individuen, maar ook hele gemeenschappen.

Racisme wordt soms verward met xenofobie, oftewel angst voor of afkeer van vreemdelingen of mensen die als ‘anders’ worden gezien. Hoewel beide verschijnselen kunnen overlappen, richt racisme zich specifiek op kenmerken zoals afkomst, etniciteit of huidskleur. In de praktijk gaan vooroordelen, angst en discriminatie echter vaak hand in hand.